پرونده اسرائیل – قسمت دوازدهم (نابرابری اجتماعی – قومیتی در دسترسی به معلم و فرصت‌های آموزشی)

📚 سند تحلیل | نابرابری اجتماعی – قومیتی در دسترسی به معلم و فرصت‌های آموزشی
🔻 پرونده اسرائیل – قسمت دوازدهم

✍️ به قلم: دکتر شهرام رامشت
➖ هیئت علمی اندیشکده فرهنگ و تربیت اسلامی

〽️ دورنما، (برای یافتن پاسخ متن کامل را بخوانید؛)
🔻در ادامه پرونده اسرائیل و در بررسی عدالت آموزشی، این بار به موضوع نابرابری اجتماعی-قومیتی در دسترسی به معلم و فرصت‌های آموزشی می‌پردازیم. اسناد نشان می‌دهد که این نابرابری، تنها به مسائل مالی و منابع محدود نمی‌شود، بلکه ریشه‌ای عمیق در ساختارهای اجتماعی و فرهنگی دارد.
🔹 آیا نابرابری در آموزش را می‌توان صرفاً با داده‌ها و آمارها سنجید؟
🔹 چرا وجود معلمانی با پیشینه متفاوت با دانش‌آموزان، به بازتولید تبعیض و کاهش فرصت‌های آموزشی برای اقلیت‌ها منجر می‌شود؟
🔹 و با وجود کاهش نسبی نابرابری‌ها در طول زمان، چرا این شکاف‌ها همچنان ادامه دارند؟
🖋️این یادداشت به واکاوی این مسئله می‌پردازد و نشان می‌دهد که تا زمانی که نظام آموزشی نتواند به تنوع هویتی و فرهنگی جامعه خود پاسخ دهد، هرگونه اصلاحات آماری و سطحی، محکوم به شکست است.

🔶 چکیده:

نظام آموزشی اسرائیل با نابرابریهای قومیتی – اجتماعی در دسترسی به معلمان و فرصتهای آموزشی مواجه است.

کمبود معلمانی با پیشینه مشابه دانش آموزان، به ویژه در میان اقلیتها و مهاجران، موجب سوگیریهای فرهنگی و کاهش فرصتهای برابر میشود در دهه ۱۹۹۰ نسبت معلمان اروپایی – آمریکایی به آسیایی-آفریقایی به وضوح بیشتر بود. همچنین، مهاجران یهودی اتیوپیایی با کمبود شدید معلمان و نرخ پایین فارغ التحصیلی مواجه بودند. با وجود کاهش تدریجی شکافها در آمار، تغییرات ساختاری کند است و تبعیض ها بازتولید می شوند. تا زمانی که نظام آموزشی تنوع هویتی را نهادینه نکند، اصلاحات سطحی قادر به رفع نابرابری ها نخواهد بود.

💠 متن کامل سند:

🔹 پرونده اسرائیل – قسمت دوازدهم
🔸 نابرابری اجتماعی – قومیتی در دسترسی به معلم و فرصت‌های آموزشی
🔹 کالبد شکافی نظام آموزشی رژیم صهیونیستی

⭕ یکی از عوامل مهم در دسترسی معلمان، موضوع سازگاری یا نزدیکی اجتماعی-فرهنگی-قومیتی میان معلمان و دانش‌آموزان است. شواهد نشان می‌دهد که وقتی ارزیابی رفتار و عملکرد دانش‌آموز بر عهده معلمی با زمینه‌ی اجتماعی-فرهنگی متفاوت باشد، مثلاً معلم سفیدپوست برای دانش‌آموز سیاه‌پوست، احتمال سوگیری و رتبه‌بندی منفی بیشتر می‌شود. در اسرائیل نیز با وجود انجام نشدن تحقیقات گسترده در این زمینه، اسناد رسمی به کمبود معلمانی با پیشینه مشابه دانش‌آموزان اشاره دارند؛ امری که به‌ویژه برای اقلیت‌ها و گروه‌های قومی، به محدودیت‌ فرصت‌های برابر آموزشی منجر شده است.

🔻 برای نمونه، در اوایل دهه ۱۹۹۰ نسبت معلمان با اصالت اروپایی-آمریکایی در مدارس اسرائیل به‌وضوح بیش از معلمان آسیایی-آفریقایی بود، اگرچه طی سال‌های بعد این فاصله کاهش یافته است، اما این نابرابری را در دسترسی به فرصت‌های آموزشی نیز می‌توان دید: در سال ۱۹۸۸، ۷۱٪ متولدین اسرائیل ، ۷۰٪ افراد با ریشه اروپایی-آمریکایی و تنها ۵۳٪ افراد با ریشه آسیایی یا آفریقایی شرایط لازم برای حضور در آزمون‌های کنکور را داشتند. تا سال ۲۰۰۳، این میزان برای گروه‌های مذکور به‌ترتیب به ۷۲، ۷۳ و ۶۵ درصد رسید؛ نشانه‌ای از کاهش محسوس نابرابری، هرچند اختلافات به‌ طور کامل رفع نشده است.

🔹 پدیده مشابهی در خصوص مهاجران یهودی اتیوپیایی در دهه ۱۹۹۰ به چشم می‌خورد. تا سال ۲۰۰۹ جمعیت دانش‌آموزان اتیوپیایی‌الاصل حدود ۳۹٬۰۰۰ نفر بود (معادل ۲٫۱٪ کل دانش‌آموزان)، اما تنها ۲۲۰ معلم اتیوپیایی در سال ۲۰۱۳ در نظام آموزشی فعالیت می‌کردند (حدود ۰٫۱۶٪ نیروی آموزشی). همچنین، صرفاً ۴۰٪ دانش‌آموزان اتیوپیایی واجد شرایط دریافت مدرک نهایی بودند، درحالی‌که این میزان برای سایر فارغ‌التحصیلان مدارس دولتی یهودی ۶۰٪ گزارش شده است.
〰️〰️〰️〰️〰️
✒️ وضعیت ساختاری ذ نشان می‌دهد که مسأله نابرابری صرفاً به تفاوت‌های کمی در بودجه یا منابع آموزشی محدود نمی‌شود، بلکه ریشه‌ای عمیق‌تر در ساختارهای اجتماعی-فرهنگی دارد. کمبود معلمان با پیشینه مشابه دانش‌آموزان، به‌ویژه در میان اقلیت‌های قومی و مهاجران، نه‌تنها فرصت‌های یادگیری برابر را به چالش می‌کشد، بلکه موجب بازتولید الگوهای تبعیض و حس بیگانگی در نظام آموزشی می‌شود. سوگیری‌های فرهنگی و قومیتی معلمان در ارزیابی و تعامل با دانش‌آموزان، بر فرایند یادگیری و موفقیت تحصیلی تأثیر مستقیم دارد و حتی با وجود کاهش تدریجی فاصله‌ها در سطح آمار، همچنان کیفیت مواجهه گروه‌های محروم با نظام آموزشی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

✳️ اگرچه داده‌ها نشان‌دهنده بهبود برخی روندها، همچون کاهش شکاف در نسبت فارغ‌التحصیلی کنکور میان گروه‌های قومی هستند، اما حضور بسیار محدود معلمان از اقلیت‌های قومی (نظیر اتیوپیایی‌ها) بیانگر کندی تغییرات ساختاری و ناکارآمدی اقدامات جبرانی تا کنون است.
〽️ تداوم این وضعیت، پایداری نابرابری‌ها را تضمین می‌کند و فرصت تحقق «آموزش برابر برای همه» را زیر سؤال می‌برد. به بیان دیگر، تا زمانی که نظام آموزش قادر به جذب و پرورش معلمان متناسب با ترکیب اجتماعی-فرهنگی دانش‌آموزان نباشد و حساسیت به #تنوع_هویتی را در برنامه‌های آموزشی و ارزیابی نهادینه نکند، هر گونه اصلاح آماری یا سطحی، محکوم به بازتولید تبعیض‌های دیرینه باقی خواهد ماند.