پرونده اسرائیل – قسمت چهارم (دوره‌های برنامه درسی ایدئولوژیک)

📚 سند تحلیل | دوره‌های برنامه درسی ایدئولوژیک
🔻 پرونده اسرائیل – قسمت چهارم

✍️ به قلم: دکتر شهرام رامشت
➖ هیئت علمی اندیشکده فرهنگ و تربیت اسلامی

〽️ برای یافتن پاسخ متن کامل را بخوانید؛
🔹راز «آموزش خنثی» در اسرائیل چیست؟ چگونه «اختیار» در برنامه درسی به ابزاری برای کنترل سیاسی تبدیل شد؟

🔶 چکیده:

در نظام آموزشی اسرائیل سه دوره مهم ایدئولوژیک تجربه شده است؛ ابتدا آموزش تحت سلطه احزاب و گرایشهای سیاسی بوده و مدارس بر اساس دیدگاههای حزبی اداره می شدند. پس از تصویب قانون آموزش دولتی در ۱۹۵۳، تلاش شد آموزش از سیاست زدوده و بی طرف شود، اما این بی طرفی نیز در عمل حفظ روایت مسلط حاکم بود. از دهه ۱۹۸۰، بخش خصوصی و سازمانهای غیر دولتی نقش بیشتری یافتند و آموزش رسمی ظاهر خنثی پیدا کرد، اما برنامه های جانبی محمل نفوذ سیاست شدند؛ هرچند این خنثی سازی بیشتر در مدارس عربی دیده می شود.

💠 متن کامل سند:

🔹 پرونده اسرائیل – قسمت چهارم
🔸 دوره‌های برنامه درسی ایدئولوژیک
🔹 کالبد شکافی نظام آموزشی رژیم صهیونیستی

✳️ در نگاهی کلی، آموزش همیشه با اهداف اجتماعی گره خورده است و خط‌مشی‌گذاران تلاش می‌کنند از مسیر آموزش به تغییرات اجتماعی جهت بدهند. بعضی دیدگاه‌ها پا را فراتر می‌گذارند و معتقدند که آموزش ذاتاً سیاسی و ایدئولوژیک است؛ به بیان دیگر، همه آن‌چه در مدارس و نظام آموزشی رخ می‌دهد، چه آشکار و چه پنهان، به نوعی بازتابی از نگرش‌ها و اهداف سیاسی جامعه است.

*️⃣ در بررسی نظام آموزشی اسرائیل ، می‌توان سه دوره مهم را در زمینه آموزش سیاسی مشاهده کرد:
1️⃣ دوره اول، دوران جریان‌ها و احزاب است. در این دوران که از پیش از تشکیل *دولت #اسرائیل* تا تصویب قانون آموزش دولتی در سال ۱۹۵۳ ادامه داشت، آموزش ارتباطی تنگاتنگ با احزاب سیاسی داشته و تأمین منابع و اداره مدارس بر پایه گرایش‌های ایدئولوژیک حزبی انجام می‌شده است.

2️⃣ پس از آن، با تصویب قانون آموزش «دولتی»، دوره جدیدی آغاز شد که هدف آن جدا کردن آموزش از سیاست‌های حزبی بود و تلاش شد آموزش کاملاً حالت بی‌طرفانه پیدا کند. در این دوره، دخالت معلمان و دانش‌آموزان در بحث‌های سیاسی و ابراز عقاید حزبی ممنوع شد. با این حال، منتقدان معتقد بودند این حالت بی‌طرف سیاسی، خود نوعی حفظ روایت مسلط جامعه و جلوگیری از اعتراض بود.

3️⃣ سومین دوره، از دهه ۱۹۸۰ آغاز شد و تاکنون نیز ادامه یافته است. در این مرحله، دولت تا حد زیادی از حوزه آموزش عقب نشست و بخش خصوصی و نهادهای غیردولتی نقش بیشتری پیدا کردند. اگرچه ظاهر آموزش رسمی و ساعات مدرسه عاری از سیاست نشان داده می‌شود، اما بیرون از این چارچوب – مثلاً در برنامه‌های جانبی و فوق‌برنامه‌ که توسط سازمان‌های خصوصی اجرا می‌شوند – زمینه‌ای برای نفوذ منافع سیاسی و اقتصادی به وجود آمده است. این وضعیت نوعی آموزش «شبه‌خنثی» نامیده می‌شود.

✅ جالب اینجاست که برخی معتقدند اکنون این فضای ظاهراً خنثایِ سیاسی، بیشتر در مدارس عربی برقرار است، در حالی‌که آموزش رسمی یهودی به شکل مستقیم‌تری در خدمت ترویج گرایش‌های سیاسی خاص، به‌ویژه جریان راست اسرائیلی(۱)، قرار گرفته است.

〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️

✒️ اساساً برنامه درسی و تربیت رسمی، یعنی تربیت ایدئولوژیک؛ و این ربطی به ایران ندارد و می‌بینیم که در #سرزمین‌های_اشغالی و سایر نقاط جهان نیز چنین است. نکته جالب اما، سوء استفاده از اختیار در برنامه درسی گروه‌های اقلیت است که پیشتر درباره آن گفته بودیم. در نگاه اول اختیار در برنامه درسی گروه‌های مختلف از جمله اعراب خیلی شیک و دموکراتیک به نظر می‌رسد. اما در عمل، شمشیر دولبه اختیار در برنامه درسی آشکار می‌شود و سیاست عقیم‌سازی تربیت سیاسی در برنامه درسی اعراب را شاهدیم! درحالی‌که بخش آموزش دولتی یهودی تمام قد ایدئولوژی جناح راست سیاسی را ترویج می‌کند…

🖋️ پی‌نوشت

(۱) در اسرائیل ، گروه‌های راست سیاسی به‌طور کلی به احزاب و جنبش‌هایی گفته می‌شود که از سیاست‌های محافظه‌کارانه، ملی‌گرایانه و اغلب مذهبی حمایت می‌کنند. این گروه‌ها معمولاً از گسترش شهرک‌های یهودی‌نشین در کرانه‌ی باختری و قدس شرقی حمایت کرده و مواضع سخت‌گیرانه‌ای در قبال فلسطینی‌ها و امنیت اسرائیل دارند. حزب لیکود به نمایندگی #نتانیاهو نیز از همین جناح است.