پرونده اسرائیل – قسمت چهاردهم (بازتولید طبقه اجتماعی در خروجی آموزشی)

📚 سند تحلیل | بازتولید طبقه اجتماعی در خروجی آموزشی
🔻 پرونده اسرائیل – قسمت چهاردهم

✍️ به قلم: دکتر شهرام رامشت
➖ هیئت علمی اندیشکده فرهنگ و تربیت اسلامی

🔶 چکیده:

نظام آموزشی اسرائیل نه تنها نابرابریهای اجتماعی را کاهش نمی دهد، بلکه آنها را بازتولید می کند. داده ها نشان می دهند که موفقیت تحصیلی دانش آموزان به شدت تحت تأثیر موقعیت اجتماعی – اقتصادی خانواده است. دانش آموزان با والدین پردرآمد نمرات بالاتری در آزمونهای ملی کسب می کنند و دسترسی بیشتری به گواهینامه های تحصیلی دارند. همچنین سیاستهای شهری و ساختارهای تاریخی، اقشار کم برخوردار را در مناطق محروم با خدمات محدود متمرکز کرده اند و این محیطها چرخه فقر و محرومیت را تداوم می بخشند. این شرایط، نظام آموزشی را از ابزاری برای تحرک اجتماعی به عاملی برای تثبیت شکافهای طبقاتی تبدیل کرده است. اصلاحات سطحی بدون توجه به این ریشه ها ناکارآمد خواهد بود.

💠 متن کامل سند:

🔹 پرونده اسرائیل – قسمت چهاردهم
🔸 بازتولید طبقه اجتماعی در خروجی آموزشی
🔹 کالبد شکافی نظام آموزشی رژیم صهیونیستی

⭕ نابرابری آموزشی، صرفاً در فرصت‌های ورودی و دسترسی به منابع متوقف نمی‌شود؛ پیامدهای جدی‌تری در خروجی‌های نظام آموزشی، یعنی دستاوردهای تحصیلی، دریافت گواهی‌نامه‌های معتبر و امکان حضور در آموزش عالی نمایان می‌شود. واکاوی داده‌های رسمی در اسرائیل تصویری روشن، اما نگران‌کننده از ارتباط موقعیت اجتماعی-اقتصادی با موفقیت تحصیلی ترسیم می‌کند.

〽️ به‌عنوان مثال، کودکانی که والدینشان در بالاترین دهک‌های درآمدی (دهک ۹ و ۱۰) جای دارند، در آزمون ملی Meitzav، نمره‌ی انگلیسی ۸۱.۴ و ریاضی ۶۷.۰ را کسب کرده‌اند؛ در حالی‌که این اعداد برای کودکانی با والدین دارای کمترین درآمد (دهک ۱ و ۲)، به ۶۱.۱ در انگلیسی و ۴۳.۳ در ریاضی نزول پیدا می‌کند. این تفاوت چشمگیر، صرفاً در نمرات امتحانی خلاصه نمی‌شود و در دسترسی به گواهی‌نامه تحصیلی نیز به‌وضوح خود را نشان می‌دهد؛ تنها ۵۹.۵ درصد از جوانانی که مادرانشان تحصیلات کم (۱ تا ۸ سال) داشته‌اند واجد شرایط دریافت گواهی‌نامه‌اند؛ این در حالی است که بیش از ۸۰ درصد جوانانی که مادرانشان بیش از ۱۲ سال تحصیل داشته‌اند، از این فرصت برخوردار می‌شوند. این آمارها به‌سادگی نشان می‌دهد که نظام آموزشی، نه تنها نابرابری‌های اجتماعی را اصلاح نمی‌کند، بلکه آن‌ها را بازتولید می‌نماید.

✳️ ابعاد نابرابری خروجی آموزشی به موقعیت جغرافیایی نیز گره خورده است. فرآیندهای اجتماعی، اقتصادی، جمعیتی و در برخی موارد سیاست‌های دولت، نقش کلیدی در کنار هم قراردادن گروه‌های کم‌برخوردار، به‌ویژه آسیایی‌ها و آفریقایی‌ها، در شهرهای توسعه‌ای منزوی‌شده و جوامع تعاونی در اسرائیل ایفا کرده‌اند. این جمعیت‌ها، به واسطه سیاست‌های مالکیت مسکن ناپایدار و فقدان خدمات اجتماعی کارآمد، در چرخه‌ای از ذ گرفتار شده‌اند و این ساختار، وضعیت نامطلوب آن‌ها را تداوم بخشیده است.

✅ در این میان، جامعه و محیط زندگی فرد نقش مهمی در موفقیت تحصیلی دارد. تحلیل‌های پژوهشی مانند فراتحلیل سیرین در آمریکا نشان می‌دهد که ارتباط میان موفقیت تحصیلی و وضعیت اجتماعی-اقتصادی در دو سطح معنادار است؛ همبستگی مثبت متوسط (۰.۴۷) میان وضعیت اجتماعی-اقتصادی خانواده و موفقیت و همبستگی ضعیف‌تر (۰.۲۵) میان وضعیت اجتماعی-اقتصادی محله و موفقیت مکانی. این یافته‌ها در اسرائیل نیز تأیید شده؛ بر اساس پژوهش‌ها میان میانگین دستمزد محلی و نرخ فارغ‌التحصیلی (دریافت دیپلم) همبستگی خطی وجود دارد.
〰️〰️〰️〰️

✒️ نابرابری خروجی آموزشی، بر خلاف تصور رایج که نظام آموزشی را به عنوان ابزاری برای تحرک اجتماعی و بهبود برابری می‌ستاید، در بیشتر موارد خود به عاملی برای بازتولید و تثبیت شکاف‌های اجتماعی-اقتصادی بدل می‌شود. آمارهای دقیق نشان می‌دهند که تفاوت در میزان درآمد والدین و تحصیلات آنان، نه تنها بر دستاوردهای تحصیلی دانش‌آموزان در آزمون‌های ملی اثرگذار است، بلکه شانس کسب گواهینامه‌های تحصیلی و امکان ورود به آموزش عالی را به طور نظام‌مند رقم می‌زند.
🔹 این شرایط، در زمینه‌ای شکل می‌گیرد که ساختارهای تاریخی و سیاست‌های شهری، به‌ویژه در دهه‌های ابتدایی شکل‌گیری #اسرائیل ، اقشار ضعیف‌تر را در بسترهای جغرافیایی و اجتماعی بسته و کم‌فرصت جای داده و محیطی را به‌وجود آورده است که منابع اقتصادی، خدمات اجتماعی و فرصت‌های شغلی مناسب در اختیار آنان نباشد. نتیجه‌ی این وضعیت تداوم دور باطل فقر، کاهش سرمایه اجتماعی و تضعیف امید به ارتقاء طبقه است.
🔹 هم‌افزایی اثر محیط خانواده، محله و سیاست‌های کلان، چنان در هم تنیده است که نابرابری خروجی آموزشی را به یکی از پیچیده‌ترین و مقاوم‌ترین اشکال #نابرابری_اجتماعی بدل می‌کند؛ نابرابری‌ای که سیاست اصلاح سطحی، بدون توجه به این ریشه‌های ساختاری و تاریخی، راه به جایی نمی‌برد.