روز امور تربیتی و تربیت اسلامی

🌸 روز امور تربیتی و تربیت اسلامی بر همه فرهیختگان مبارک باد

معرفی:

به مناسبت روز امور تربیتی و تربیت اسلامی، اندیشکده فرهنگ و تربیت اسلامی نگاشت تبریک «ید سعادت» را منتشر کرد. این نگاشت با نگاهی به اهمیت تربیت اسلامی، نقش آن در رشد فردی و اجتماعی و جایگاه آن در فرهنگ و جامعه بررسی می‌شود و برای فرهیختگان و دغدغه‌مندان عرصه تربیت بسیار مفید است.

چکیده:

در این نگاشت به مباحث کلیدی زیر پرداخته شده است:
✨ تربیت اسلامی و نقش آن در تعالی فردی و اجتماعی
📖 دیدگاه‌های برخی اندیشمندان ایرانی درباره تربیت اسلامی
🌍 مقایسه تربیت اسلامی با رویکردهای تربیتی اندیشمندان غربی
🎨 تأثیر تربیت اسلامی در حوزه‌های فرهنگ، اقتصاد، علم و هنر

خوانندگان می‌توانند در ادامه متن اصلی نگاشت، تحلیل کامل و جزییات بیشتری درباره اهمیت تربیت اسلامی و کاربردهای آن در زندگی فردی و اجتماعی را مطالعه کنند.

بسم الله الرحمن الرحیم

تربیت اسلامی، سنگ‌بنای سعادت و رشد انسانی است که در سایه آن می‌توان به کمال معنوی و اخلاقی دست یافت. این تربیت نه تنها به پرورش انسان در ابعاد فردی و روحانی می‌پردازد، بلکه روح حاکم بر تمامی عرصه‌های زندگی و جامعه را در برگرفته و به سمت تعالی هدایت می‌کند. اصول آن برگرفته از قرآن کریم و سنت پیامبر عظیم‌الشأن اسلام(ص) است و بر مبنای آموزه‌های این دو منبع الهی، انسان به سمت تحقق هدف‌های عالی‌تری از زندگی هدایت می‌شود. انسان در این مکتب از دو بال عقل و نقل بهره می‌برد و برای پرواز خود به بی‌کران نقطه جهان استفاده می‌کند. مرتضی مطهری، یکی از بزرگترین اندیشمندان معاصر ایران، در سخنان خود به روشنی تأکید دارد که تربیت اسلامی، انسان را به سوی کمال هدایت می‌کند و او را به مرتبه‌ای از انسانیت می‌رساند که در برابر خداوند پاسخگو باشد. [1] این دیدگاه استاد مطهری نشان می‌دهد که تربیت اسلامی، نه تنها برای انسان فردی است بلکه برای او نقشی اجتماعی و اخلاقی نیز در نظر می‌گیرد.علامه طباطبایی نیز در تفسیر المیزان بیان می‌کند تربیت اسلامی، انسان را به سوی شناخت حقیقت و پیروی از آن سوق می‌دهد و در نهایت او را به سوی بهشت معنوی هدایت می‌کند.[2] از این منظر، تربیت اسلامی تنها به مسائل دینی محدود نمی‌شود، بلکه در راستای رشد عقلانی، اخلاقی، اجتماعی و حتی علمی انسان نیز عمل می‌کند. سید علی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، نیز در بسیاری از سخنان خود به اهمیت تربیت اسلامی تأکید داشته‌اند و آن را یکی از ارکان اساسی پیشرفت جامعه می‌دانند. ایشان تاکید می‌فرمایند تربیت اسلامی باید همه‌جانبه باشد؛ تربیتی که انسان را در عرصه‌های مختلف زندگی از جمله در علم، فرهنگ، اخلاق و سیاست به رشد و کمال برساند.[3] رهبر معظم انقلاب، در توضیح تربیت اسلامی، بر اهمیت “تربیت همه‌جانبه” تأکید می‌کنند و آن را به عنوان کلید پیشرفت جامعه می‌دانند. ایشان معتقدند که اگر تربیت اسلامی به درستی در تمامی ابعاد زندگی فردی و اجتماعی پیاده‌سازی شود، می‌توانیم جامعه‌ای متعالی، انسانی و پیشرفته بسازیم که هم در عرصه‌های علمی و اقتصادی و هم در عرصه‌های فرهنگی و اخلاقی رشد کرده باشد. در کنار این دیدگاه‌های ایرانی، اندیشمندان غربی نیز به نوعی به مقوله تربیت در جوامع خود پرداخته‌اند، اما تربیت اسلامی را متفاوت از سیستم‌های تربیتی دیگر می‌بینند. بسیاری از فیلسوفان غربی مانند جان دیویی و فروید به تربیت به عنوان ابزاری برای شکوفایی عقل و استعدادهای فردی نگاه می‌کنند، اما هیچ‌کدام از این دیدگاه‌ها به تربیت معنوی و اخلاقی در سطحی عمیق، مشابه تربیت اسلامی توجه نمی‌کنند. در تربیت غربی، غالباً اولویت با آزادی فردی و رشد عقلانی و نفسانی است، در حالی که در تربیت اسلامی، ابعاد معنوی و الهی زندگی انسان‌ها در کنار رشد‌های مادی مورد توجه قرار دارد. به همین دلیل تربیت اسلامی بر این باور است که انسان نه تنها باید از نظر ذهنی و جسمی رشد کند بلکه باید در راستای کمال معنوی و اخلاقی نیز حرکت کند تا به حقیقتی کامل دست یابد. به عنوان مثال، در نظر دیویی، تربیت باید فرآیندی باشد که دانش‌آموز را برای زندگی اجتماعی آماده کند،[4] اما تربیت اسلامی نه تنها فرد را برای زندگی اجتماعی آماده می‌کند بلکه به او می‌آموزد که چگونه در کنار دیگران، در خدمت به خداوند و تحقق اهداف عالیه انسانی زندگی کند. این تفاوت اساسی در نگاه به تربیت باعث می‌شود که تربیت اسلامی به انسان نه تنها ابزارهای فکری و علمی برای زندگی فردی و اجتماعی بدهد، بلکه او را به سمت کمال روحی و معنوی رهنمون کند.

تربیت اسلامی، در تمامی رشته‌ها و زمینه‌ها، نقشی اساسی و حیاتی ایفا می‌کند. تربیت در زمینه فرهنگی، باعث حفظ و ارتقاء هویت اسلامی و انتقال ارزش‌های دینی و فرهنگی به نسل‌های آینده می‌شود. تربیت اجتماعی، به انسان‌ها می‌آموزد که چگونه در کنار یکدیگر زندگی کنند، حقوق یکدیگر را محترم بشمارند و با مسئولیت‌پذیری در برابر جامعه خود عمل کنند. در حوزه اقتصادی، تربیت اسلامی به افراد می‌آموزد که چگونه فعالیت‌های اقتصادی خود را بر اساس اصول عدالت، انصاف و صداقت سامان دهند. اما این تأثیرات تنها به این عرصه‌ها محدود نمی‌شود؛ در دنیای علمی نیز، تربیت اسلامی می‌تواند به رشد و پیشرفت فناوری و علم در سایه اصول اخلاقی و دینی کمک کند. به عنوان مثال، اگر تربیت اسلامی در حوزه علم به درستی پیاده‌سازی شود، دانشمندان و محققان به دنبال حقیقت و منافع عمومی خواهند بود، نه فقط برای کسب شهرت یا سود شخصی. در عرصه هنر، هنرمندان با توجه به اصول تربیت اسلامی، می‌توانند آثار خود را در جهت نشر اخلاق، زیبایی و ارزش‌های انسانی خلق کنند. بدین ترتیب، تربیت اسلامی می‌تواند همچون رشته‌ای بافته‌شده در تار و پود تمام عرصه‌های زندگی باشد. روح حاکم بر تمامی رشته‌ها از هنر و علم تا سیاست و اقتصاد، در تربیت اسلامی نمود پیدا می‌کند و باعث شکوفایی جامعه‌ای اخلاقی، پیشرفته و همبسته می‌شود. به بیانی جهت همه‌ی عرصه‌های گوناگون را تربیت تعیین می‌کند. تربیت ید سعادت است. این مهم وظیفه سنگین فعالان تربیتی را بیش از پیش مشخص می‌کند.

این روز مبارک، روز امور تربیتی و تربیت اسلامی، از طرف اندیشکده فرهنگ و تربیت اسلامی، را به تمامی فرهیختگان عرصه تربیت تبریک می‌گوییم و آرزو داریم که در سایه تلاش‌های شما، جامعه‌ای پیشرفته و اخلاق‌مدار بسازیم.

با آرزوی موفقیت و سربلندی

محمدحسین عابدخراسانی

[1] برگرفته شده از کتاب تعلیم و تربیت در اسلام

[2] برگرفته شده از تفسیر المیزان

[3] برگرفته شده از بیانات، در دیدار مسوولان و روسای آموزش و پرورش سراسر کشور، 1383

[4] Sourced from Dewey, John (1938), Experience and Education. USA