به بهانه دومین سالگرد تصویب نقشه راه اجرای سند تحول

به بهانه دومین سالگرد تصویب نقشه راه اجرای سند تحول

پرونده نقشه راه

✍️ شهرام رامشت

❃ امروز دومین سالگرد تصویب #نقشه_راه اجرای سند تحول بنیادین است. سندی که آخرین مصوبه فرهنگی #شهید_جمهور در شورای عالی انقلاب فرهنگی است. سندی که باید از زمان تصویب #سند_تحول بنیادین آموزش و پرورش وجود می‌داشت، لیکن بعد از ۱۳ سال از تصویب آن، نگاشته و تصویب شد. سندی که لزوم آن بارها توسط #رهبر_شهید مورد تأکید قرار گرفته بود و در راستای لبیک به فرمان ایشان و پاسخ به این نیاز واقعی نگاشته شد. سندی که برای اولین بار از سال ۹۰ موجبات رضایت رهبر شهید را از فعالیت‌های وزارتخانه حول سند تحول به همراه داشت.

«ما در گذشته، چند سال این سند تحوّل را گذاشتیم در کشو، درش را هم بستیم! هیچ تحرّکی انجام نگرفت، [لذا] ضرر کردیم. آن چند سالی که سند تحوّل جدّی گرفته نشد، پیشرفتی پیدا نکرد، ضرر کردیم. خب حالا بحمدالله  […] «نقشه راه» برای اجرای آن آماده شده، که اینها همه مهم است. بخصوص این نقشه‌ی راه برای اجرای سند خیلی مهم است؛ بدانیم این سند را چه جوری بایستی عمل کنیم که در تمام سطوح آموزش‌وپرورش اثر خودش را ببخشد؛ این خبر خوبی است. نگذارید وقفه ایجاد بشود و کار را به طور جدّی پیش ببرید. » (۱۴۰۳۰۲۱۲)

❃ اگر بخواهیم خیلی کوتاه بگوییم نقشه راه اجرای سند تحول چیست؛ باید بگوییم این سند محتوای جدیدی به مجموعه اسناد تحولی آموزش و پرورش اضافه نمی‌کند، بلکه چگونگی اجرای آن را مشخص می‌کند. آن‌ها را در قالب پروژه‌ها دسته‌بندی می‌کند، شاخص‌های کمی و کیفی برای اجرای آن‌ها مشخص می‌کند، سال شروع و پایان برای اجرا تعیین می‌کند، و واحد مسئول اجرای پروژه را مشخص می‌کند (۱). به بیان دیگر، نقشه راه مشخص می‌کند که هر بخش از آموزش و پرورش در هر سال، چه پروژه‌ای با چه شاخص کمی و کیفی باید اجرا کند تا در نهایت پس از ده سال بتوانیم بگوییم سند تحول بنیادین اجرا شده است.

❃ حالا که دوسال گذشته، چقدر از این شاخص‌ها محقق شده؟ در کجای راه تحقق اهداف ایستاده‌ایم؟ پاسخ به این سؤالات قدری دشوار است؛ چرا؟

اول اینکه نقشه راه به دولتی ابلاغ شد که دو ماه بیشتر از عمرش نمانده بود و سال اول اجرای آن در مواجهه با تغییر دولت و مجریان بود.

دوم اینکه مجریان جدید بعضاً در کمال تعجب در مقابل اجرای سند بالادستی خود که مانند سند تحول در شوعاف مصوب شده بود، استنکاف می‌ورزیدند؛ با این استدلال که ما زمان تصویب آن نبودیم! (۲)

سوم اینکه با وجود پیگیری‌های مجدانه وزیر محترم درباره لزوم اجرای نقشه راه، بعد از شهریور ۱۴۰۴ که گزارش عملکرد ناامیدکننده مجلس شورای اسلامی از میزان تحقق #برنامه_هفتم پیشرفت آمد، جلسات نقشه راه به حاشیه رفته و با برنامه هفتم ادغام شد تا مجال بیشتری برای رسیدن به برنامه هفتم که مورد تأکید رئیس جمهور و رئیس مجلس است باشد. (۳)

چهارم اینکه تمام تلاش‌های مشاور محترم وزیر در حوزه هماهنگی نقشه راه، پس از تصمیم به ادغام جلسات نقشه راه با برنامه هفتم، عملاً معطوف به برنامه هفتم شد و دستور جلسات که پیش از این کاملاً و به صورت دقیق توسط ایشان و حمایت وزیر محترم در راستای اجرای نقشه راه پیش می‌رفت، به یک‌باره به سمت برنامه هفتم چرخید و کمتر از ده درصد دستور جلسه‌ها به نقشه راه اختصاص یافت. به عبارتی جلسات به نام نقشه راه بود و به کام برنامه هفتم!

پنجم اینکه برخی از مجریان جدید به مشورت کارشناسان زبده که شاخص‌های کیفی را که مانع از انجام اقدامات نمایشی و صوری خود می‌دیدند، پیشنهاد به حذف و تغییر شاخص‌ها دادند و این مهم توسط وزیر محترم مورد قبول قرار گرفت. هر چند کار بدین جا ختم نشد. برخی پیشنهاد حذف، ادغام و اضافه‌شدن برخی پروژه‌ها را داشتند که آن‌هم مورد قبول واقع شد. (۴)

ششم اینکه در فصل چهارم این سند، سازوکارهای اجرا، واپایش و نظارت بر حسن انجام نقشه راه آمده که در طول این دو سال، ساختارها و سازوکارها به خوبی شکل نگرفته است. کارگروه برنامه‌ریزی در معاونت برنامه‌ریزی و توسعه منابع در زمان لازم تشکیل نشده، اداره کل ارزیابی عملکرد و پاسخ‌گویی به شکایات آن‌گونه که باید خود را مسئول ارزیابی نقشه راه ندانسته و بر برنامه هفتم متمرکز شده، کمیسیون راهبری تحول شورای عالی آموزش و پرورش که متولی واپایش و نظارت بر دو سوم پروژه‌های نقشه راه است، عملاً جلسه مؤثری در این‌باره طی دو سال گذشته برگزار نکرده، بودجه بر اساس نیاز اجرای پروژه‌ها پیش‌بینی و تقدیم دولت نشده، سامانه #شفافیت برای نشان‌دادن میزان تحقق شاخص‌ها ایجاد نشده، تقسیم کار ملی (#نگاشت_نهادی) صورت نگرفته، قوانین برای اجرای نقشه راه (#نگاشت _قانونی) احصاء نشده، کارمندان و ذی‌نفعان نسبت به نقشه راه آگاه و در این زمینه توانمند نشده‌اند، لذا #گفتمانی حول آن شکل نگرفته است و…

هفتم اینکه با توجه به موارد فوق، گزارش سالانه‌ای که باید توسط وزارت آموزش و پرورش به شورای عالی آموزش و پرورش و سپس شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه و به صورت عمومی نیز منتشر شود، طی این دو سال انجام نشده‌ است.

❃ نقشه راه اجرای سند تحول بنیادین، دریچه‌ای جدید به برنامه‌ریزی برای اجرای سند تحول در وزارت آموزش و پرورش گشود که از جهات بسیاری نسبت به اسناد پیشین خود برتری دارد. هرچند این به معنای بی‌نقص بودن آن نیست و باید با توجه به شرایط موجود مورد #بازنگری قرار گیرد. اما این غیر از کنار گذاشتن کل نقشه و به حاشیه‌بردن آن زیر سایه برنامه هفتم پیشرفت است. امید که در سال ۱۴۰۵ با همه فراز و فرودهایی که تاکنون داشته و احتمالاً خواهد داشت، سال خوبی برای اهتمام به برنامه‌ریزی حول نقشه راه اجرای سند تحول بنیادین در آموزش و پرورش باشد. در غیر این صورت، سال بعدی برای اجرای این سند وجود نخواهد داشت.

پی‌نوشت:

(۱) درباره ویژگی‌های نقشه راه پیشتر مطالب مفصلی نگاشته‌ام که مطالعه آن خالی از لطف نیست. #پرونده_نقشه_راه

(۲) باید پرسید مگر زمان تصویب سایر اسناد بالادستی مانند سند تحول، شما در دستگاه حضور داشته‌اید؟ خاصیت سند بالادستی این است که در طول زمان، خط را حفظ کند و مجریان که هر دو سال در آموزش و پرورش عوض می‌شوند، ریل را مدام جابجا نکنند.

(۳) بیچاره سند تحول که صاحب ندارد…

(۴) ممکن است سوال پیش آید که مگر وزیر می‌تواند متن مصوب بالادستی را تغییر دهد؟! پاسخ بلی است. در زمان نگارش نقشه راه، با توجه به اجرایی بودن این نقشه و ماهیت برنامه‌ریزی آن، باید سازوکاری برای اصلاح سالانه و بازنویسی جزئی بر اساس عقب‌ماندگی از شاخص‌های هر سال گذشته، می‌گذاشتیم. هر چند، حذف و اضافه شاخص‌ها و پروژه‌ها مد نظر ما به این شکل گسترده نبود؛ اما اگر این تغییرات منجر به اجرای نقشه بشود، چه ایرادی دارد؟ سند پویایی که بیست سی درصد آن تغییر کند، اما اجرا شود.